Hoe kunnen NGOs er voor zorgen dat het respect voor de humanitaire identiteit en principes hersteld wordt?

Tijdens het Café Humanitaire van 10 december 2009 gaf Ed Schenkenberg van Mierop een inleiding over neutraliteit van NGOs bij het verlenen van humanitaire hulp. Ed Schenkenberg is de coördinator van de International Council of Voluntary Organisations (ICVA) in Genève.

Hoe kunnen NGOs er voor zorgen dat het respect voor de humanitaire identiteit en principes hersteld wordt? Dat was de centrale vraag waar Ed Schenkenberg zijn betoog op baseerde. Deze vraagt hangt samen met het debat rond ‘humanitarian space’ (het respect voor humanitaire beginselen). Volgens Schenkenberg moeten met name multi-mandate NGOs zich afvragen of en hoe zij zowel noodhulp volgens humanitaire principes als lange termijn ontwikkelingshulp kunnen verlenen.

Veel internationale organisaties hanteren in hun werkwijze een combinatie van een politieke, mensenrechten- en een veiligheids- aanpak. Voorbeelden zijn de 3D-benadering  (defense, diplomacy, development), de comprehensive approach, whole of government approach, of integrated missions, etc. Binnen de structuur van de VN wordt OCHA geacht onafhankelijk (in de zin van neutraal) haar taken uit te voeren. Echter in de uitvoering van het humanitaire werk houdt de VN significante controle over de missie. Schenkenberg vindt dat de combinatie van functies ‘humanitarian coördinator’ en ‘resident coördinator’ niet mogelijk is. Dit zou moeten worden herzien.

Schenkenberg ging vervolgens in op twee voorbeelden, Somalië en Afghanistan, waar NGOs brieven hadden verzonden die toch een politieke lading hadden. Schenkenberg vroeg zich af in hoeverre dit te rijmen viel met de claim van neutraliteit voor NGO’s. Het is een grijs gebied waarin je opereert als internationale NGO als het gaat om neutraliteit. Helemaal wat betreft de organisaties die naast humanitaire hulp ook ontwikkelingsactiviteiten doen, die in principe wel politiek en contextgevoelig zijn. Internationale organisaties maken nu eenmaal deel uit van de politieke arena. Neutraliteit is bijzonder moeilijk, misschien zelfs onmogelijk.

We moeten eigenlijk slimmer zijn in onze uitleg wie we zijn en waar we voor staan. En van welke agenda we in ieder geval géén deel willen uitmaken.

Na de introductie is plenair door gediscussieerd over neutraliteit en de ervaringen van de aanwezige organisaties. Ook daaruit bleek dat het zeer ingewikkeld is neutraal te blijven, en in sommige gevallen ook ongewenst. Belangrijk is daarin niet met de vinger te wijzen naar andere organisaties, maar je zelf ook te realiseren in welke context je zelf werkt en wat dit betekent in het kader van je positie.