Aan de slag met Gender: Van ‘goede wil’ naar actie

Verslag kick off genderbijeenkomst
Laat je niet uit het veld slaan. Gender vraagt geduld, toewijding en tijd om tot mooie resultaten te komen, dus ga lekker aan de slag. Dat is de strekking van de boodschap die de deelnemers meekrijgen van de Kick off genderbijeenkomst met als thema Van ‘goede wil’ naar actie. De bijeenkomst in het Haagse theater Concordia vond op 8 december 2009 plaats.

Wie
Wie waren er? Professionals die ervaring hebben met het in de praktijk brengen van genderbeleid. Zoals:Gudule Boland (Solidaridad), Jeanette Kloosterman (Oxfam Novib), Roel Snelder (Agri ProFocus), Annette Evertzen (bureau GADE), Anouka van Eerdewijk (CIDIN) en Saskia Vossenberg (de Ontwikkelingsfabriek) en daarnaast nog 27 professionals! Hieronder volgt een aantal lessen, inzichten en actiepunten uit de sessies workshop en paneldiscussie. En klik hier voor een kans om samen meer gendercapaciteit op te bouwen!

Workshop in gesprek met partners
Het doel van de workshop is verkennen welke vragen voor jou van belang zijn als je in dialoog wilt gaan met je partners in het Zuiden over gender. Daarnaast het inspireren welke strategieën dan van belang zijn. Die vragen zijn: Waarom is het eigenlijk belangrijk dat je in gesprek bent met partners over gender? Waarom zou een partner eigenlijk met jou in dialoog willen hierover? En waarover gaat die dialoog dan? Met wie voer je die dialoog? Op welk moment ga je een dialoog aan? Welke tools kan je gebruiken om in gesprek te gaan? En hoe bouw je samen met je partners aan capaciteit over gender?

Bewustwording als eerste stap
De eerste stap is bewustwording over genderrelaties en hoe deze doorwerken in je handelen en interventies. Als je in gesprek bent met partners, dan kun je samen een visie hierover ontwikkelen. Je krijgt meer grip op de context en achtergronden van bestaande genderrelaties. Je krijgt inzicht in de relatie tussen gender en ontwikkeling. Bovendien wordt het duidelijk wat de ideeën en visies van je partners zijn over gendergelijkheid. Je wordt je meer bewust van hoe jijzelf hier in staat en je organisatie. Je kunt openingen zoeken om genderongelijkheid te doorbreken en zo verandering bewerkstelligen. Als je het er niet (meer) over hebt, dan krimpt de aandacht hiervoor.

Beleid en praktijk is congruent
Als je je als organisatie verbindt aan gendergelijkheid is het belangrijk dat je hierover in gesprek gaat met partners zodat je handelen congruent is met je speerpunten. En wat je in de privésfeer toepast, wil je ook in je werk toepassen.

Het niet over gendergelijkheid hebben is geen optie
Het probleem van genderongelijkheid is té groot om het er niet over te hebben. Redenen van partners om het er wel over te hebben lopen uiteen volgens de deelnemers. Er ontstaat behoefte in het Zuiden om dit thema op de agenda te zetten onder invloed van factoren zoals de discussies onder (kerkelijke) leiders over gender. Er is een gender agenda in het Zuiden en er is behoefte aan meer lobby hierover. Uit analyses blijkt dat er een sterke relatie bestaat tussen gender en ontwikkeling. Daarnaast lijkt het soms ook een modeverschijnsel. Of we ervaren dat het is opgelegd vanuit het Westen, bijvoorbeeld vanwege een financiële relatie. Denk er tot slot aan dat in het Zuiden vaak al wetgeving en beleid over gendergelijkheid bestaat en dat er een actieve vrouwenbeweging kan zijn waar je bij kan aansluiten!

Als je partner het belang van een dialoog niet onderkent
Dat kan. De ervaring leert dat er altijd openingen zijn. Kan je bijvoorbeeld lokale rolmodellen inzetten? Zijn er belangrijke sleutelfiguren? Kan je een proces aangaan waarbij je partner zelf het vraagstuk gaat verkennen? Kun je alternatieven bespreken? Luister goed naar wat je partners zeggen, stel vragen. Wees je ervan bewust dat het een politiek vraagstuk is. Het vraagt een lange termijn betrokkenheid.

Wanneer ga je een gesprek aan?
Er zijn al verschillende strategieën uitgeprobeerd. Niet gelijk vanaf het begin op de agenda zetten, pas als de relatie tussen de organisaties steviger is. Soms helpt het te bespreken dat jouw eigen en je organisatiecommitment voor gendergelijkheid de uitgangspunten voor samenwerking zijn. Betekent dit dat je dan gebruik maakt van je positie?

Welke tools kun je inzetten?
Er zijn er behoorlijk veel! Annette Evertzen heeft voor PSO een toolgids gemaakt waarin een aantal tools staan. In de praktijk blijken ‘klassiekers’ nog steeds in gebruik! Zoals het Harvard framework. Meestal ga je een tool niet zomaar integraal toepassen. Veel organisaties laten zich inspireren door tools om eigen maatwerk te leveren, samen met partners in gesprek te gaan. Een tool is een middel tot een doel. En geen voorschrift. De case over een tool (Gender Traffic Light) maakt duidelijk dat het toepassen van dit tool aantoont dat een groep partners geen voortgang op gewenste genderdoelen maakt, waardoor er ruimte komt om de volgende stap te maken. Een stevige organisatieanalyse als opmaat voor een veranderingsproces.

Hoe bouw je samen met je partners gendercapaciteit?
Je kunt samen een leertraject creëren en samen hierover leren. Je kan tools inzetten want deze zijn het resultaat van het onderzoeken van specifieke praktijksituaties en contexten. Je kan samen bepalen wat van belang is in jullie situatie.

Paneldiscussie, een impressie
In het panel zitten Gudule Boland (Solidaridad), Jeanette Kloosterman (Oxfam Novib), Roel Snelder (Agri Pro Focus) en Saskia Bakker (Aim for Human Rights). Het thema van de paneldiscussie is: ‘Wat betekent gender voor jou persoonlijk?’

Jeanette: ‘Gender gaat wat mij betreft over relaties. En van daaruit proberen verandering teweeg te brengen.’ Gudule vertelt dat ze veel krachtige vrouwen tegenkomt in haar werk maar dat ze ‘onzichtbaar’ blijven (omdat zij in de landbouw werken). Dit geeft bij haar een gevoel van urgentie. Gudule merkt op dat de kloof tussen mannen en vrouwen niet groter mag worden. ‘Daarom moet je gender nu opnemen in al de projecten die je gaat opstarten,’zei ze. ‘We moeten ook de vertaalslag van beleid naar praktijk maken, want dat is erg belangrijk.’

Saskia vindt dat gender breed gedragen moet worden in een organisatie. ‘Het management moet gender serieus nemen. Door ruimte te bieden voor een goed genderbeleid. Als de ruimte er is, dan ontstaat er iets in de organisatie.’ Roel voegt toe. ‘Genderexperts bij organisaties moeten de handen ineen slaan met de practitioners. Op deze manier kunnen ze samen optrekken en zich sterk maken voor gender. Hierdoor zal dynamiek ontstaan en energie vrij komen voor het thema.’

Saskia hield de deelnemers voor dat het belangrijk is dat mensen of organisaties die iets willen doen met gender zelf nadenken over wat ze willen. ‘Ik ben in de loop der jaren opgehouden met vertellen. Ik ben meer vragen gaan stellen, bijvoorbeeld, wat moet er gebeuren?’ legde ze uit. ‘Laten denken en doen door anderen in plaats van ze wat proberen over te brengen. Stel vragen. Je bent een echte kampioen als je durft je mond te houden.’

Jeanette zegt: ‘We moeten van genderexclusiviteit naar genderinclusiviteit en diversiteit gaan. We moeten blijven vertellen over het belang van gendergelijkheid. Gender is een taai proces om good practices op te lepelen. Wie moet het opschrijven? Iemand uit het Westen of iemand uit het Zuiden? En vanuit wiens perspectief?’

Aan het einde van de paneldiscussie is de panelleden gevraagd om hun toehoorders een boodschap mee te geven. Roel: ‘Begin met waar de energie zit in je organisatie.’ Maar dat is niet alles. ‘Gender is een manier of een bril om je organisatie te bekijken.’ Jeanette en Saskia: ‘Leg je oren te luisteren binnen je eigen organisatie en bij je partners, ga daarna je energie investeren in zaken binnen de organisatie die kunnen groeien. Kortom, ga zitten waar de genderenergie zit,’ vindt Jeanette.

Er waren nog meer boodschappen. Volgens de panelleden komen ze veel mensen tegen die enthousiast zijn over het thema gender maar door de eisen van het werk en de te halen targets, komen ze niet toe aan het genderbeleid. Saskia: ‘Stel niet te hoge doelen voor jezelf, blijf met beide benen op de grond. Op deze manier kan je iets bereiken.’

‘Wees realistisch,’ zei Jeanette, ‘want gender is een onderwerp dat makkelijk van de agenda valt. Daarom vraagt het veel geduld, toewijding en langer termijn planning. Ik geloof dat je dan aan het eind van de rit iets moois hebt bereikt. Daarom moet je gewoon volhouden.’

Wat nemen de deelnemers terug naar de eigen organisatie?
We vragen de deelnemers om te kijken wat zij willen meenemen naar hun organisatie. Hoe ga je er nu mee aan de slag?

• Het is belangrijk de continuïteit hiervan te waarborgen.
• Kijk hoe gendergelijkheid in onze leercultuur en –processen vorm krijgt, hiermee aan de slag.
• Ik ga het in de organisatie (weer) op de kaart zetten.
• Aan de ene kant sturen we teveel op cijfers. Tegelijkertijd kan het positief uitwerken om in de cijfers te zien in hoeverre mannen en vrouwen gelijke toegang tot de voordelen van de interventies hebben verkregen. Het is echter ook belangrijk om meer kwalitatieve verhalen te krijgen waaruit je kan leren.
• Ik ga het belang van gendergelijkheid agenderen op de volgende landelijke bijeenkomst met partners om het belang van werken aan gendergelijkheid te promoten.
• Ik wil met partners in dialoog gaan om de context beter te begrijpen. Nu heb ik er meer inhoudelijke kennis over.
• Contact met de deelnemers houden: de deelnemerslijst en contactgegevens zijn verspreid onder de deelnemers.