‘Ik heb met mijn voeten in de modder gestaan’

Antoinette Gosses is sinds mei 2009 bestuurslid van PSO. Ze krijgt het Kenniscentrum in haar portofolio. De senior adviseur van het ministerie van Buitenlandse Zaken bij de Europese Unie is een vrouw die van vele markten thuis is. Ze weet veel van gender, onderwijs, plattelandsontwikkeling en gezondheidzorg.

Door haar werkzaamheden in Brussel was het haar tot nu toe niet gelukt om een actief bestuurslid te zijn, maar ze is nu (zomer 2009) terug in Nederland. ‘Nu ga ik echt beginnen.’

Gosses heeft ervaring in het werken in ontwikkelingslanden. In de jaren’70 en ’80 werkte ze als radiojournalist op de Engelstalige en Franstalige Afrikaanse redacties van de Wereldomroep. Na vijf jaar had ze qua journalistiek alles al gedaan. ‘Er was geen uitdaging meer,’ zegt ze. ‘Bovendien, je maakt reportages over Afrikaanse landen, maar inhoudelijk kan je er niet over meepraten.’

Verantwoordelijk

De oud-journaliste kreeg hierdoor de behoefte om in een Afrikaans land te gaan wonen. Botswana was haar eerste bestemming. Daar ging ze als regiovertegenwoordiger aan de slag voor SNV. Later vertrok ze naar Burkina Faso waar ze bij de Nederlandse ambassade ging werken. ‘Ik was hier onder andere verantwoordelijk voor gender, vrouwen en ontwikkeling,’ legt ze uit. En van 2002 tot 2006 was ze Hoofd Ontwikkelingssamenwerking/Plaatsvervangend Ambassadeur op de Nederlandse Ambassade in Ethiopië. In totaal heeft ze elf jaar op het donkere continent gewoond. ‘Ik heb met mijn voeten in de modder gestaan en er veel van geleerd.’

Tijdens het verblijf van Gosses op het Afrikaanse continent kwam ze veel mensen tegen die uitgezonden waren door PSO. Toen zij voor SNV werkte, waren PSO en haar werkgever concurrenten van elkaar. ‘SNV heeft een eigen mandaat en zendt zijn eigen mensen uit. PSO is altijd bemiddelend geweest voor de leden.’ En wat de activiteiten van PSO tegenwoordig zijn, weet Gosses nog niet helemaal. ‘Ik moet me er nog in verdiepen.’

Gosses heeft affiniteit met capaciteitsopbouw. Ze heeft in de loop der jaren de interpretatie van het begrip zien veranderen. ‘In mijn SNV-tijd, ging het om skills-overdracht. Dat hield in dat je iets voordoet en de andere het nadoet. Dat was veel te simplistisch gedacht.’

Maar kennisoverdracht is niet zo simpel. ‘Er zijn andere krachten aan het werk die sterk bepaald worden door de context. Zo moet je als ontwikkelingswerker, je eigen referentiekader achterwege laten als je iets wil bereiken.’

Veranderingsproces

‘Het gaat om het veranderingsproces. Ik heb veel geleerd door naar vrouwen in Afrika te kijken; naar wat ze mogen in hun gemeenschap en wat ze niet mogen. Als je je daarin verdiept, zie je hoe de machtsverhoudingen in zo’n samenleving liggen. Daar kan je op inspelen in het veranderingsproces.’

Verandering teweeg brengen gaat altijd langzaam. Daar is niet iedereen van gecharmeerd. Gosses: ‘In het Westen zijn we van de maakbaarheid. We denken dat als je bepaalde stappen zet, dat je bepaalde zaken voor elkaar kunt krijgen. De maakbaarheid werkt niet overal. Verandering is iets dat van onderaf moet komen. Mensen moeten het willen en de kansen zien en aangrijpen.’

Factor

Er is nog een factor die verandering vertraagt. Gosses: ‘Toen ik in Ethiopië woonde, viel het me op dat mensen erg trots zijn op hun cultuur. Maar ze hadden weinig kennis van hun eigen cultuur en hun geschiedenis. Bovendien waren de Ethiopiërs totaal niet nieuwsgierig naar anderen. Dit gebrek aan interesse leidt ertoe dat verandering zeer moeizaam gaat. Als je niet open staat voor nieuwe ervaringen, dan gebeurt er niks. Er zijn kennelijk andere triggers nodig om verandering te weeg te brengen.’

Gosses heeft PSO veel te bieden. Ze heeft kennis, ervaring en inzicht in veranderingsprocessen. ‘Tijdens mijn werk in Afrika heb ik op verschillende niveaus (met overheden, ngo’s, stakeholders en maatschappelijke organisaties) overleg gevoerd. Hierdoor heb ik inzicht gekregen in hoe dingen werken op landenniveau; de zogenaamde macroprocessen.’

Vergaard

Maar dat is niet alles. Gosses: ‘Ik heb in mijn werk tot nu toe te maken gehad met verschillende sectoren. Hierdoor heb ik specifieke kennis op het gebied van onderwijs, gender, plattelandsontwikkeling en gezondheidzorg vergaard. Daarnaast heb ik natuurlijk in de loop der jaren een groot netwerk op gebouwd.’

Gosses heeft een mandaat voor drie jaar. Wat wil ze aan het eind van de rit bereikt hebben? ‘Op dit moment is er veel druk op de financiering van PSO. Ik ken het ministerie van Buitenlandse Zaken en de financieringskanalen goed,’ zegt Gosses. ‘Ik kan PSO helpen om zich strategisch goed te positioneren ten opzichte van de concurrentie en om haar meerwaarde te benadrukken. Er is veel werk aan de winkel. Daar wil ik graag een rol in spelen.’